Gynaecologe dr. Catherine Hamlin bezocht Nederland
Moeder Teresa van Ethiopië helpt 32.000 vrouwen
Leusden - Een fistel, veel mensen zal het niets zeggen, maar in Afrika betekent het dat je als vrouw verstoten wordt. Door het werk van dr. Catherine Hamlin (85) en haar medische teams zijn inmiddels 32.000 vrouwen geholpen via een operatie. De ‘Moeder Teresa van Ethiopië’ was vorige week in Nederland.
Door Lodewijk Born, Friesch Dagblad 6 mei 2009.
Ieder jaar krijgen honderdduizend vrouwen in ontwikkelingslanden, mede door een te vroege zwangerschap, te maken met de schaamte van een fistula.
In Ethiopië verloopt een bevalling heel anders dan in het moderne Westen. Zodra de weeën zich aandienen, trekt de aanstaande moeder zich terug in haar toekel, een Ethiopische hut. Daar ligt ze op een deken, soms een geitenhuid, en wacht tot de weeën het kind uit haar lichaam hebben geduwd.
Als de bevalling niet goed verloopt, wordt de hulp van een traditionele vroedvrouw ingeroepen. Die kan echter, door het ontbreken van goede medische kennis, vaak ook weinig doen ,,Niet zelden duurt een bevalling drie of meer dagen, die eindigt in de dood van de baby. Als de moeder de bevalling overleeft, dan wacht haar een erger lot: een obstetrische fistel heeft haar incontinent gemaakt’’, aldus Hamlin.
Stinkt
Incontinent zijn is overal ter wereld schaamtevol, maar in Ethiopië betekent het sociale uitsluiting. "Een vrouw die stinkt wordt verstoten door haar man en teruggestuurd naar haar familie." Hamlin, geboren in Australië, trok zich in 1959 het lot van de vrouwen aan en begon samen met haar - inmiddels overleden - man Reginald een Fistula-ziekenhuis in de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba.
"In onmogelijke omstandigheden om het onmogelijke het bereiken", vertelt Hamlin. ,,Een eind maken aan het onrecht dat vrouwen geen kans meer hebben op een menswaardig bestaan, enkel en alleen omdat de medische zorg niet goed is."
De eerste jaren waren niet gemakkelijk. "Wij namen het werk over van een gynaecologe die ons vertelde: je zult hier vrouwen zien met een geboortetrauma dat je niet eerder gezien hebt en dat je hart zal breken. Mijn man en ik waren beiden gynaecologen en mijn man was door zijn zorgvuldige zorg bijzonder geliefd bij de patiënten en daardoor groeide ons werk enorm" Ze waren dag en nacht aan het werk. We namen ons zoontje van zes jaar 's nachts mee naar de verloskamer omdat we geen oppas hadden. De zusters zorgden voor hem en hij zei eens: "I wished you were not an obstetrician, daddy!"
Er waren twee buitenlandse verloskundigen en in drie jaar tijd leidde het echtpaar tien verloskundigen op, waarvan er zeven slaagden en in het ziekenhuis bleven werken. ,,In 1964 kregen we de eerste Ethiopische gynaecoloog in opleiding. Fistel-patiëntes stroomden toe en wij kregen uit Engeland geld om zes hostels te bouwen op het ziekenhuisterrein.”
Donateurs
Sinds het begin van het werk van Hamlin zijn nu meer dan 32.000 operaties in het ziekenhuis uitgevoerd. Nog eenzelfde aantal wacht echter op een operatie. Wereldwijd is dat aantal nog hoger: twee miljoen. Door Hamlins werk zijn er inmiddels ook vier klinieken elders in het land. Met Nederlandse donateurs wil men nu een vijfde kliniek realiseren.
De fistula-operatie kan zeer ingewikkeld zijn "Ongeveer vijftig zijn zeer gecompliceerd. De beschadiging tussen blaas en/of darmen en het geboortekanaal moet operatief worden hersteld. Ongeveer 15 procent van deze vrouwen heeft fysiotherapie en bijvoeding nodig voordat zij geopereerd kunnen worden, waardoor zij voor de operatie lange tijd in het ziekenhuis moeten blijven. In die periode leren ze ook lezen en schrijven"
Hamlin is inmiddels al meerdere malen genoemd als kandidaat voor de Nobelprijs voor de Vrede. Zelfs de New York Times schreef over haar werk. Ze is 85 jaar en nog steeds onvermoeibaar in haar missie. "Wat mij drijft? De liefde voor mijn werk en omdat ik voel dat God mij hier geplaatst heeft met een reden. Daarom is het geen last of te zware opgave. Mijn thuis is hier en wat zou ik zonder mijn werk hier doen?"
Zondag 26 april was in de Marcuskerk in Leusden een feestelijke bijeenkomst om het vijftigjarig jubileum van dr. Hamlin als arts van het Fistula Hospital te vieren. "Mijn geloof in God maakt deel uit van mijn leven. Ik vertrouw op God zo veel als ik kan en ik geloof in antwoorden op gebed, want ik heb dat keer op keer mogen beleven. Dat geloof geeft mij elke dag opnieuw kracht om door te gaan."
Vrouwen die een fistula-operatie moeten ondergaan zijn vaak straatarm en voor hen is de operatie gratis. Een ingreep kost ongeveer vierhonderd euro, inclusief. Dit bedrag wordt hoger wanneer de onderhouds- en verblijfkosten voor het ziekenhuis meegerekend worden. Dat moet dus elders vandaan komen. Om de kosten te dekken, is het ziekenhuis afhankelijk van donaties. Dat maakt de organisatie financieel kwetsbaar; donoren kunnen er van de ene op de andere dag voor kiezen om hun geld anders te gebruiken.
In 2003 werd door het bevolkingsfonds van de Verenigde Naties (UNFPA) en partners de Campaigne to End Fistula! gestart. In Ethiopië was de voorlopige lancering van deze champagne in november 2002. Een van de onderdelen was een op jongeren gericht programma werd met voorlichting aan jeugdclubs. ,,Aan de toestroom van patiënten met fistels is geen verandering gekomen, wel met het vinden van patiënten in dorpen en ze te motiveren om voor behandeling te komen”, aldus de gynaecologe.
In vele landen zijn stichtingen opgericht, onder andere Groot-Brittannië, Australië, Nieuw-Zeeland, Verenigde Staten, Zweden, Duitsland, Zwitserland, die allen fondsen werven om dit Fistula-programma te ondersteunen, ook gericht op lange termijn.
De Nederlandse Stichting Vrienden Fistula Hospital werft tevens fondsen voor het Fistulaprogramma, in de eerste plaats om de vijfde buitenkliniek begin volgend jaar te helpen realiseren. Giften komen van donateurs, stichtingen, kerkelijke gemeenschappen, maar ook van maatschappelijke organisaties zoals de Rotary en Lions.
Hamlin vindt dat er wereldwijd, en ook in Nederland, veel meer aandacht besteed moet worden aan het fistula-probleem. "De voorlichting is bij lange na niet genoeg. In verband met de Millenniumdoelen - terugdringen moedersterfte met 75 procent in 2015 - moet dit onderwerp veel meer ter sprake komen."
Moedernacht
Hamlin blikt ook vooruit naar komend weekend. "Zaterdag besteedt Nederland aandacht aan de Moedernacht voor een veilig moederschap voor alle vrouwen in ontwikkelingslanden, maar komt dit onderwerp aan de orde? Mensen moeten weten dat vrouwen lijden aan deze kwaal en dat genezing kan en preventie urgente aandacht verdient. Het fistelprobleem kan uitgeroeid worden net zoals dat gebeurd is in rijke landen."